10:37 sáng - Chủ Nhật 26 Tháng Mười 2014

Đối thoại và rao truyền: Mối liên hệ với Thông điệp “Redemptoris Missio”

Hồng y Tomko
Tổng trưởng Thánh bộ Truyền bá Phúc âm cho các Dân tộc

Nguyễn Đăng Trúc
chuyển sang Việt ngữ từ các bản Pháp ngữ

Tài liệu Đối thoại và Rao truyền được hai cơ quan của Giáo triều Rôma, Hội đồng Giáo hoàng về Đối thoại liên tôn và Thánh bộ Truyền bá Phúc âm cho các Dân tộc, công bố. Việc cùng chung thực hiện đó có ý nghĩa: nó diễn tả một cách nổi bật sự hợp tác của đôi bên vì tài liệu này  được gửi đến một quần chúng mà cả hai cơ quan đều đặc trách, quần chúng đó là Giáo hội, đặc biệt trong các xứ mà đa số không phải là Kitô giáo.

Những lý do của một tài liệu nói về hai đề tài: Đối thoại và Rao truyền

Nó được công bố năm tháng sau ngày Đức Gioan Phaolô II ban hành Thông điệp Redemptoris Missio, ngày 22.1.1991. Tài liệu chỉ nêu lên Thông điệp Redemptoris Missio một lần để qui chiếu (ở số 4C), trong lúc ấy nó trích dẫn rất nhiều các tài liệu của Công đồng Vaticanô II và Tông huấn Evangelii Nuntiandi của Đức Phaolô IỊ Đây không phải là có những khác biệt về nội dung. Nhưng chỉ vì bản văn của chúng tôi thực sự đã sẵn sàng đúng vào lúc Thông điệp được ban hành.

Từ nhiều năm trước đây, Văn phòng đặc trách những người không phải là Kitô giáo (nay là Hội đồng về đối thoại liên tôn) đã nhận thấy rằng cần phải đào sâu hai khía cạnh này, vì chính các nhà truyền giáo đã thắc mắc, và một số đã chọn đường hướng một chiều, như tài liệu từng nói đến (xem số 4). Thông điệp Redemptoris Missio đã nêu lên các đề tài này một cách cô động ở đầu chương I: “Tuy thế, vì có những đổi thay của Thời tân kỳ hiện nay và vì có việc phổ biến các quan điểm thần học mới, một số người tự hỏi: Việc truyền bá Tin-mừng cho người không phải là Kitô giáo có còn hiện hành không? Không phải là nó được thay bởi công cuộc đối thoại liên tôn hay sao? Nỗ lực thăng tiến con người không phải là một mục tiêu đầy đủ rồi hay sao? Sự tôn trọng lương tâm và tự do không phải đẩy lui những hình thức đề nghị cho người ta trở lại hay sao? Người ta không thực hiện được sự cứu độ trong bất cứ tôn giáo nào hay sao? Vậy tại sao phải truyền bá Tin-mừng?”. Tài liệu của chúng tôi một mặt có nói đến thái độ ngại ngùng liên quan đến đối thoại, và mặt khác cũng nói đến một số tâm trạng hoài nghi về sự cần thiết phải rao truyền.

Cả hai tài liệu, theo cách của mình, đều trả lời những câu chất vấn này: Thông điệp thì khai triển chính các nền tảng của sứ mệnh truyền bá Phúc âm trong ba chương đầu, còn tài liệu Đối thoại và Rao truyền thì dừng lại ở việc trình bày giá trị tích cực của các tôn giáo, tương quan giữa các tôn giáo với Giáo hội và vai trò Giáo hội đối với các tôn giáo (xem 14-41).

Hai tài liệu khác nhau và bổ túc cho nhau

Đây là hai tài liệu khác nhau do từ thẩm quyền tác giả các bản văn, cũng như do lối trình bày, tầm rộng lớn của nội dung, nhưng chúng giống nhau ở nguồn cảm hứng và phương cách đặc loại trong việc đề cập vấn đề song đôi đối thoại và rao truyền.

Thông điệp là lối diễn tả do quyền giáo huấn của Giáo hoàng, nên có được sự tự do sáng tác dành cho vị Chủ chăn tối thượng. Nó bao hàm tất cả các đề tài về sứ mệnh truyền bá Tin-mừng, với một lối viết độc đáo, một cách nào đó có thể nói là thoải mái, sinh động. Nó được công bố do quyền hành bởi chức năng của Phêrô cho toàn Giáo hội.

Tài liệu Đối thoại và Rao truyền là một tài liệu do các cơ quan của Giáo triều Rôma son sau khi dò hỏi ý kiến một cách rộng rãi. Nó có mục đích giải thích và hướng dẫn mục vụ, và “đặc biệt gửi đến những ai có một vai trò hướng dẫn trong cộng đồng hoặc dấn thân vào việc đào to” (số 7). Lối trình bày có tính cách trường ốc và sử dụng nhiều các bản văn của Công đồng  và của các giáo hoàng. Nó nhấn mạnh và chỉ khai triển hai khía cạnh của sứ mệnh truyền bá Phúc âm thôi, đó là Đối thoại và Rao truyền. Tài liệu này, trong phần giải thích dường như đề cập nhiều và có hệ thống về giá trị tích cực của các tôn giáo (xem 14-41). Thông điệp Redemptoris Missio cũng đề cập đến đề tài này, nhưng trong một bối cảnh bao quát hơn (xem RM 5-11, 28-29, 45-46, 55…).

Tuy nhiên, Đối thoại và Rao truyền có nhiều phần hữu ích mà Thông điệp không đề cập đến: về vai trò các tôn giáo không phải là Kitô giáo (14-41), về giá trị thần học của Rao truyền (55-71); (hơn nữa) việc phân tích một cách thực tế về các thuận lợi và trở ngại cho việc đối thoại và rao truyền đáng được lưu ý (47-54; 72-74, v.v…).

Đối thoại và Rao truyền, hai hình thức chân thực và cần thiết cho sứ mệnh của Giáo hội

Rao truyền Phúc âm là một thực tại đơn nhất nhưng phức hợp. Nó gồm việc chứng tá cá nhân, đối thoại, nỗ lực thăng tiến con người, hội nhập văn hoá, nhưng nhất là rao truyền; tiếp theo là việc xây dựng các cộng đồng Giáo hội.

Tài liệu này tập chú vào hai hình thức sinh hoạt của sứ mệnh truyền giáo, trong khi đó Thông điệp, trong chương V nói về các con đường truyền giáo đã đề cập đến chín hình thức, không khử trừ nhau, nhưng “có một tầm quan trọng đặc biệt trong hoàn cảnh hiện nay của Giáo hội và của thế giới” (RM 41); trong số các con đường đó, đáng lưu ý là việc rao truyền và đối thoại, hai hình thức làm đối tượng đặc biệt cho tài liệu này.. Nhưng nội dung của chúng thật sự là gì? Tài liệu Đối thoại và Rao truyền minh định kỹ lưỡng các từ ngữ này (xem 8-12). Đối thoại có thể được hiểu bằng nhiều cách: như là truyền thông giữa đôi bên, như là một thái độ kính trọng thân thiện, như là toàn bộ các mối tương quan liên tôn (xem 9). Thông điệp thì ngầm hiểu các định nghĩa này (xem RM 55) và từ đó nêu lên nhiều hình thức và cách diễn tả (xem RM 57), mà bản văn của chúng tôi trình bày kỹ lưỡng hơn (xem 42).

Công việc này cũng được thực hiện cho nội dung chữ Rao truyền, tức là chuyển đạt sứ điệp Phúc âm, nhưng được mô tả kỹ lưỡng trong tài liệu (xem 10, 60-76), trong khi đó Thông điệp chỉ nhắc lại một cách ngắn gọn sự ưu tiên trường kỳ của việc rao truyền, nội dung và các mục đích của nó (xem RM 44-48).

Hai sinh hoạt này được nhìn nhận như là những cách biểu lộ chân thật của một sứ mệnh truyền giáo duy nhất nơi Giáo hội đối với các dân tộc và mọi người. Đối thoại và Rao truyền quả quyết rằng: “rao truyền và đối thoại, mỗi sinh hoạt theo cương vị của mình, được xem là những thành tố cấu to và những hình thức chân thật của một sứ mệnh duy nhất về truyền bá Phúc âm nơi Giáo hội. Cả hai hướng về việc truyền đạt chân lý cứu độ” (2).

Redemptoris Missio nhấn mạnh đến ý niệm này với lối nói riêng của nó: “Dưới ánh sáng chương trình cứu độ, Giáo hội thấy không có sự mâu thuẫn giữa loan truyền Đức Kitô và đối thoại liên tôn, nhưng cần thiết phải phối kết chúng trong khuôn khổ sứ mệnh truyền giáo cho các dân tộc. Thật vậy, hai yếu tố này phải luôn liên kết với nhau một cách mật thiết và đồng thời lại khác nhau, nên đừng lẫn lộn, khai thác và xem chúng như những sinh hoạt tương đương làm như có thể thay thế nhau được” (RM 55).

Hai sinh hoạt đều cần thiết và khẩn trương bởi vì thế giới cần. Nên lưu ý rằng hai phần ba (2/3) dân số thế giới chưa biết đến Đức Giêsu Kitô và đa số thuộc về các tôn giáo không phải là Kitô giáo.

Rao truyền là ưu tiên

Thông điệp cũng như tài liệu Đối thoại và Rao truyền nhắc lại sự dị biệt của sinh hoạt song đôi này. Rao truyền ưu tiên trên tất cả mọi hình thức sinh hoạt khác của Giáo hội, trong lúc đó đối thoại là một trong những yếu tố làm nên toàn bộ (9). Rao truyền ưu tiên vì đây là “nền tảng, trung tâm và chóp đỉnh” sứ mệnh truyền bá Phúc âm, như Tông huấn Evangelii Nuntiandi nhấn mạnh (EN 27; xem RM 44, Đối thoại và Rao truyền DA 75). Thông điệp đặt nổi việc ưu tiên thường trực của việc rao truyền trong công cuộc truyền giáo: “Mọi hình thức của sinh hoạt truyền giáo hướng đến việc tuyên xưng vừa nói lên, vừa đưa vào mầu nhiệm ẩn dấu từ bao thế kỷ đã được khai mở trong Đức Kitô, mầu nhiệm đó là phần cốt lõi của sứ mệnh của cuộc sống Giáo hội, và là trụ cột cho tất cả công việc truyền bá Phúc âm… Chương trình cứu độ qui về Đức Kitô thế nào, thì sinh hoạt truyền giáo hướng về việc tuyên xưng mầu nhiệm của Ngài như thế” (RM 44; xem 20, 34, 40, 55, 58, 59 v.v…).

Sự ưu tiên của việc rao truyền phát xuất từ lời dạy của Đức Kitô về sứ mệnh truyền giáo, từ bản chất của sứ mệnh này của Giáo hội và từ quyền của tất cả mọi người đòi hỏi được biết đến những gì mà tình yêu Thiên Chúa dành cho họ (xem RM 8, 11, 39, 40, 46…).

Điều ấy hàm ngụ và đòi hỏi rằng Giáo hội có quyền và có tự do đề nghị sứ điệp này. Và (cũng hàm ngụ) sự tự do chọn lựa của các cá nhân và của các dân tộc – sự tự do như thế được nhấn mạnh trong cả hai tài liệu (xem RM 7, 8, 11, 35, 39, 46, 47; DA 9, 69, 70), cũng như việc thẩm định và cổ suý các giá trị (xem RM 10, 20, 28, 39, 45, 46, 53, 56; DA 68-71).

“Giáo hội nói với con người trong sự tôn trọng hoàn toàn tự do của họ: việc truyền giáo không hạn chế tự do, nhưng đề cao tự do. Giáo hội đề nghị, chứ không áp đặt gì cả: Giáo hội tôn trọng con người và các nền văn hoá, và dừng lại trước bàn thờ của lương tâm” (RM 29).

Đối thoại, một yếu tố trong toàn bộ sứ mệnh của Giáo hội

Với những yêu sách và dưới nhiều hình thức, đối thoại phát sinh từ sự tôn trọng con người, và từ xác tín rằng Đức Kitô yêu thương con người đến độ ban mạng sống mình cho họ, cũng như từ xác tín rằng Thánh Thần tác động trong họ. Thông điệp RM nói rõ về điểm này: “Đối thoại không phải là một hậu quả của một chiến lược hoặc của một lợi ích nào, nhưng đó là một sinh hoạt có những lý do thúc đẩy, những yêu sách và phẩm cách riêng của nó: nó được hướng dẫn bởi sự tôn trọng sâu xa cần phải có đối với tất cả những gì Thánh Thần, “Đấng thổi ở đâu tuỳ ý Ngài”, đã tác động trong con người. Nhờ đối thoại, Giáo hội nhằm khám phá “những hạt giống của Ngôi Lời”, “những tia chân lý soi dọi mọi người”, những hạt giống và những tia chân lý ấy được tìm thấy trong những con người và trong các truyền thống tôn giáo nhân loại. Đối thoại xây dựng trên hy vọng và bác ái, và sẽ mang lại những hoa trái trong Thánh Thần. Các tôn giáo khác to nên một thách đố tích cực cho Giáo hội hôm nay; thật thế, các tôn giáo thúc đẩy Giáo hội khám khá và nhìn nhận những dấu chỉ về sự hiện diện của Đức Kitô và về tác động của Thánh Thần, đồng thời (thúc đẩy Giáo hội) hiểu một cách sâu xa hơn thân thế của mình và làm chứng về sự nguyên vẹn của Mạc khải được uỷ thác cho mình vì lợi ích của mọi người”

Đối thoại là một yếu tố trong toàn bộ sứ mệnh của Giáo hội, theo nghĩa là mọi sinh hoạt truyền giáo đều được thực hiện trong sự tôn trọng những con người, và các nền văn hoá, và đối thoại có thể to thành một sinh hoạt đặc loại, cả trong trường hợp rao truyền có thể thực hiện và bó buộc phải làm, cũng như trong trường hợp và vào lúc rao truyền không thể thực hiện được. Đức Giáo hoàng nêu lên trường hợp cuối cùng này như sau:

“Tôi biết nhiều vị truyền giáo và cộng đoàn Kitô hữu, gặp nhiều khó khăn và thường không được thông cảm khi làm chứng một cách chân thành cho Đức Kitô và phục vụ con người một cách đi độ qua con đường đối thoại; tôi mong ước khích lệ họ kiên trì với lòng tin và tình yêu thương, ngay cả lúc nỗ lực của họ không được lưu ý hay đáp trả. Đối thoại là một con đường dẫn đến Nước Chúa và chắc chắn sẽ gặt hái những hoa trái của nó, mặc dù thời nào, lúc nào thì đó là do Chúa Cha định liệu” (RM 57; xem DA 69).

Các mối tương quan giữa rao truyền và đối thoại

Tài liệu Đối thoại và Rao truyền, trong phần ba (các số 77-86) muốn nêu rõ những tương quan đối thoại và rao truyền, “hai yếu tố chân thực của sứ mệnh truyền giáo… liên hệ mật thiết với nhau” (xem 77). Trong thực tế, việc thi hành các sinh hoạt này tuỳ thuộc vào những hoàn cảnh (xem 78, 81, 82) và đòi hỏi phải có một cái nhìn đúng về các mối tương quan của chúng; hơn thế nữa nó còn đòi hỏi những cách cư xử và một cuộc sống siêu nhiên biết lưu ý và vâng theo tác động của Thánh Thần (xem 78, 80, 81, 84) theo gương Đức Giêsu (xem 85-86). Cả hai sinh hoạt đều dẫn về chân lý (xem 2), và về việc làm chứng tá (xem 82; RM 42-43); cả hai là thành phần của cuộc đối thoại đem lại ơn cứu độ mà Thiên Chúa đã bắt đầu (xem 80).

Thách đố lớn cho Kitô hữu là sống đức tin của mình và làm chứng về đức tin đó một cách chân thực, một cách can cường và với tâm tình tôn trọng, trong một thế giới đa nguyên (xem 4), một thế giới mà đa số không biết đến Đức Kitô, Sứ điệp vui mừng của Ngài và nếp sống mới mà Ngài đã mang lại.

Ngày cầu nguyện ở Assisi, 27.10.1986, cống hiến một tấm gương tiêu biểu cho những xác tín và thái độ này (xem 5; RM 29)

(Cuộc họp báo ngày 20 tháng 6 năm 1991)

Chuyên mục: Features, Loan báo Tin Mừng