Giới thiệu


Niềm tin và văn hóa thời kỹ thuật số

GM Phaolô Nguyễn Thái Hợp OP

(Ngày khởi đầu website Lam Hồng,
25 tháng 12 năm 2010)

Để chu toàn sứ vụ loan báo Tin Mừng thời kỹ thuật số, chúng ta phải nghiêm túc suy nghĩ về mối tương quan giao thoa giữa đức tin văn hóa: Một mặt, Tin Mừng cần được diễn tả bằng những chất liệu và âm sắc độc đáo của mỗi nền văn hóa; mặt khác người tín hữu có nhiệm vụ tạo cơ hội để Tin Mừng thanh luyện và chiếu sáng các vùng tối nơi các nền văn hóa. Trên nguyên tắc, Tin Mừng không cần một đất riêng nào để sống và cũng chẳng đồng hóa với bất cứ nền văn hóa nào, nhưng trong thực tại lịch sử, công cuộc loan báo Tin Mừng không thể tách rời khỏi các nền văn hóa.

Đối với Công đồng Vatican II, “văn hóa bao gồm tất cả những gì nhờ đó con người trau dồi và phát triển các năng khiếu đa dạng về tinh thần và thể xác; cố gắng chế ngự Trái đất bằng tri thức và lao động; nhân bản hóa đời sống xã hội, cuộc sống gia đình cũng như toàn thể đời sống dân sự nhờ việc cải tiến các tập tục và định chế; sau hết, văn hóa diễn tả, truyền thông và bảo tồn trong các tác phẩm những kinh nghiệm tinh thần và những hoài bão lớn lao của con người trải qua các thời đại, ngõ hầu giúp cho nhiều người và toàn thể nhân loại tiến bộ hơn”(1).

Theo chiều kích lịch sử, nhân văn và xã hội này, “văn hóa là không gian sống trong đó con người đến với Tin Mừng, mặt giáp mặt. Nếu đích thực văn hóa là thành quả của cuộc sống và hoạt động của một nhóm người, thì những con người thuộc nhóm đó cũng được uốn nắn một phần bởi nền văn hóa trong đó họ đang sống (…). Tin Mừng và công cuộc loan báo Tin Mừng chắc chắn không đồng nhất với văn hóa. Tuy nhiên, Nước Thiên Chúa đến với những con người gắn bó sâu xa với một nền văn hóa, và do đó, công cuộc xây dựng Vương Quốc không tránh khỏi việc vay mượn các yếu tố rút ra từ các nền văn hóa nhân loại”(2).

Chính vì thế, trong mấy thập niên vừa qua Giáo hội Công giáo đặc biệt nhấn mạnh đến tầm quan trọng của mối tương quan giao thao giữa đức tin và văn hóa(3). Đức Giáo chủ Gioan Phaolô II trình bày mối tương quan hỗ tương này như sau: “Không thể hiểu con người nếu chỉ dựa trên lãnh vực kinh tế, cũng như không thể xác định con người là gì nếu chỉ căn cứ vào việc họ thuộc về một giai cấp nào đó. Ta hiểu biết con người một cách trọn vẹn hơn nếu đặt con người vào bối cảnh văn hoá của họ, bằng cách lưu ý đến ngôn ngữ, lịch sử của họ, quan điểm của họ trước các biến cố nền tảng của đời sống, chẳng hạn như việc chào đời, tình yêu, lao động và cái chết. Trọng tâm của mọi nền văn hoá là thái độ của con người trước huyền nhiệm lớn lao nhất: mầu nhiệm Thiên Chúa. Từ căn bản, các nền văn hoá khác nhau là những cách thức khác nhau để đối diện với vấn đề ý nghĩa cuộc sống của mỗi người. Nếu loại bỏ vấn đề này thì nền văn hoá và đời sống luân lý của các quốc gia sẽ bị băng hoại”(4).

Trong viễn tượng đó chỉ có thể gọi là một cuộc loan báo Tin Mừng thành công khi chất men Tin Mừng thực sự đi vào lòng người, hội nhập vào truyền thống dân tộc và biến thành văn hóa. Đức Gioan Phaolô II đã diễn tả một cách thật sắc nét mối tương quan “sinh tử” này: “Một đức tin mà chưa biến thành văn hóa, là đức tin chưa được đón nhận trọn vẹn, chưa thực sự suy tư, chưa sống một cách chân thành(1).

Chúng ta cũng đang chứng kiến hiện tượng bùng nổ về truyền thông xã hội, với khối lượng thông tin ngày càng nhiều và tốc độ gia tăng như vũ bão. Chỉ trong một thời gian ngắn, cuộc cách mạng truyền thông đã thực hiện được «nhiều điều kỳ diệu», mà đối với nhân loại trước đây hoàn toàn là một giấc mơ hay chỉ thuộc về thế giới thần tiên.

Thật vậy, truyền thông tân tiến đã làm cho thế giới khép kín và nhiều rào cản ngày xưa trở nên tức thời và mỗi ngày một “phẳng ra”, nghĩa là được nối kết nhiều hơn. Bởi vì “Internet là tức thời, trực tiếp, toàn cầu, phi tập trung, tương tác, có thể mở rộng vô hạn về nội dung và phạm vi, có khả năng điều chỉnh và thích nghi một cách đáng ngạc nhiên. Internet là bình đẳng, theo mức độ bất cứ ai có các thiết bị thích hợp và một khả năng kỹ thuật tối thiểu cũng có thể hiện diện cách tích cực trong không gian truyền thông, công bố thông điệp của mình cho thế giới, và yêu cầu được lắng nghe”(6).

Tiến trình biến đổi này vẫn tiếp tục đi tới. Người ta vẫn chưa hình dung được trong tương lai nó sẽ dẫn đưa nhân loại đi về đâu, nhưng chắc chắn truyền thông đại chúng còn làm giàu cho nhân loại hơn nữa và ngày càng giữ vai trò quan trọng trong đời sống cá nhân, cũng như trong tương quan xã hội. Đạo đức truyền thông vì thế trở thành một nhu cầu khẩn thiết để lượng giá, định hướng và đưa ra tiêu chuẩn hành động cho một lãnh vực rất năng động, đầy sáng tạo và nhiều ảnh hưởng trên cuộc sống.

Nếu truyền thông là “diễn đàn hàng đầu của thời hiện đại” mà chúng ta cần khai thác để phục vụ công tác loan báo Tin Mừng, thì Giáo hội sẽ cảm thấy có lỗi trước Thiên Chúa nếu không sử dụng các phương tiện truyền thông cho sứ vụ loan báo Tin Mừng.

Ngỏ lời với giới trẻ, Đức Giáo chủ Biển Đức XVI đã bộc lộ ước  nguyện sâu xa: “Các bạn trẻ rất quý mến, các bạn hãy dấn thân đem vào nền văn hóa truyền thông và phương tiện thông tin mới mẻ này những giá trị mà cuộc sống của các bạn dựa vào! Vào thời sơ khai của Giáo hội, các Tông đồ và các môn đệ của các ngài đã mang Tin Mừng của Đức Giêsu đến với thế giới Hy-La: khi đó, công tác Tin Mừng hóa, để được phong nhiêu, đòi hỏi phải hiểu biết thấu đáo nền văn hóa và các phong tục của các dân ngoại này với mục đích chạm đến tâm trí của họ. Ngày nay cũng thế, việc loan báo Chúa Kitô trong thế giới công nghệ kỹ thuật mới giả thiết sự hiểu biết sâu xa về chúng để sử dụng chúng cách đúng đắn. Chính nơi những người trẻ các bạn (…), mà sứ vụ Tin Mừng hóa “lục địa kỹ thuật số” được đặc biệt đặt ra”(7).

Ở thế kỷ XIX, Nguyễn Trường Tộ, một người con xuất chúng của Giáo phận Vinh, đã tích cực dấn thân vào cuộc đối thoại quan trọng này. Gia trang “Lamhong.org” ra đời với ước vọng thâm sâu được tiếp tục con đường đối thoại cam go giữa niềm tin và văn hóa thời kỹ thuật số. Nội dung chính của trang Web Lam Hồng bao gồm lãnh vực Văn hóa & Niềm tin, với những chuyên đề về đạo đức truyền thông, đạo đức sinh học, tâm linh trong cuộc sống, văn học nghệ thuật, giáo dục Kitô giáo, kỹ năng sống thời @…

Tâm nguyện là vậy. Nhưng thành công hay thất bại phần lớn lệ thuộc vào sự cộng tác của quý vị và quý bạn, đặc biệt những người bạn trẻ yêu văn hóa và gắn bó với Giáo Hội.

Xã Đoài, Lễ Giáng Sinh 2010



(1) Vatican II, Gaudium et Spes, số 53.

(2) Gioan Phaolô II, Giáo Hội tại Á châu, số 21,

(3) Xin coi Nguyễn Thái Hợp, Một cái nhìn về Giáo huấn Xã hội Công giáo, NXB Phương Đông, 2010, tr. 219-236; Pontificio Consiglio della Cultura, Fede e Cultura, Lib. Edit. Vaticana, 2003.

(4) Gioan Phaolô II, Bách chu niên, số 24.

(5) Ngày 20 tháng 5 năm 1982.

(6) Hội đồng Giáo hoàng về truyền thông xã hội, Đạo đức truyền thông, số 7.

(7) Sứ điệp về Ngày thế giới truyền thông lần 43, số 9.

Post Comment